Judith Frericks werkt al dertig jaar op basisschool De Korenaar in Eindhoven. Ze begon er als leerkracht en groeide via intern begeleider en managementteamlid door naar een rol in het kernteam van Expertisescholen Ontwikkelkracht. Inmiddels geeft ze ook trainingen binnen het leertraject dat haar school samen met andere scholen heeft ontwikkeld. Een ontwikkeling die ze zelf nooit had voorzien. We spreken haar over het leertraject dat zij als expertiseschool geven.
Alle kinderen uit onze wijk zijn welkom.
Inclusief onderwijs
De Korenaar is een school voor de wijk, legt Judith uit. “Alle kinderen uit onze wijk zijn welkom. Het maakt niet uit welke achtergrond, beperking of talent je hebt. Vanaf vier jaar kijken we: wat heeft dit kind nodig om zich te kunnen ontwikkelen?” Dat betekent dat de school een grote diversiteit aan leerlingen heeft. “Van kinderen met een autismespectrumstoornis tot kinderen met het syndroom van Down, en alles daartussenin,” zegt ze. “We willen daarbij bewust een reguliere basisschool blijven. Geen speciaal onderwijs.”
“We zeggen hier: we doen het samen,” vertelt Judith. “Alle kinderen zijn van iedereen. Dat klinkt simpel, maar dat betekent in de praktijk echt iets anders voor hoe je werkt.” Binnen het team betekent dat een andere manier van organiseren. Het managementteam van de school bestaat uit vijf mensen, waaronder de directeur, intern begeleiders en een kwaliteitscoördinator. Judith is verantwoordelijk voor de onderwijskundige kant. “Ik stuur de werkgroepen aan, kijk naar het jaarplan, bewaak de doelen en evalueer wat we doen. Mijn werk zit nu echt in de ontwikkeling van het onderwijs.”
Expertisescholen Ontwikkelkracht
“Via Expertisescholen Ontwikkelkracht werden we eigenlijk gevraagd om een leertraject te ontwikkelen,” vertelt Judith. De school besloot de uitdaging aan te gaan. “We doen al veel, misschien kunnen we daar ook iets in delen met andere scholen.”
Niet lang daarna stapte Judith in het kernteam. “Ik had de eerste bijeenkomsten gemist, maar ben later aangehaakt. En toen ben ik mee gaan bouwen aan de trainingen. Op papier zetten, oefenen, en uiteindelijk ook geven.”
“Dat vond ik echt spannend,” zegt ze. “Ik ben niet iemand die graag op de voorgrond staat. Vroeger was ik juist heel stil in de klas.” Toch ging ze ervoor. “Je staat daar en je merkt: ik kan dit. Mensen luisteren echt. Ze vinden het interessant. Dan groeit dat vanzelf.”
We werken echt vanuit de praktijk van scholen zelf.
Het leertraject
Het leertraject van Expertisescholen Ontwikkelkracht is nadrukkelijk geen kant-en-klaar programma, legt Judith uit. “We werken echt vanuit de praktijk van scholen zelf. Het is geen training die je even ‘afdraait’, maar een leerproces dat zich tussen de bijeenkomsten door verder ontwikkelt.”
Binnen Ontwikkelkracht staat het idee van samen leren en evidence-informed werken centraal. Scholen werken in een cyclus waarin ervaringen uit de praktijk, nieuwe inzichten en reflectie steeds opnieuw met elkaar worden verbonden. “Je gaat iets proberen in je school, je komt terug met wat er gebeurt, en daar bouw je weer op verder,” zegt Judith. “Dat maakt het levend.”
Daarbij spelen de expertisescholen een rol als voorbeeldscholen én ontwikkelpartners. Niet als ‘de school die het al kan’, maar als school die haar eigen ontwikkeling expliciet maakt en deelt met anderen. “We laten niet alleen zien wat we doen, maar vooral ook hoe we daar zijn gekomen,” zegt Judith. “En wat er nog schuurt.”
Tussen de bijeenkomsten door werken scholen met opdrachten en gesprekken in hun eigen team. Die worden in de volgende sessie weer ingebracht, zodat er echt een doorlopende leerbeweging ontstaat. “Dat is soms zoeken,” zegt Judith. “Maar juist daardoor gaat het niet alleen over kennis, maar over verandering in de praktijk.”
Bijeenkomsten
Het leertraject dat Judith nu mede geeft, bestaat uit drie bijeenkomsten. “We beginnen altijd met mindset,” legt ze uit. “Niet denken in beperkingen, maar in mogelijkheden. Dat elk kind zich kan ontwikkelen en kwaliteiten heeft.” Die eerste bijeenkomst schuurt vaak. “Mensen zeggen dan ook echt: ja maar, dat kan bij ons niet. En dat mag er ook zijn. Juist dat gesprek is belangrijk.”
De tweede bijeenkomst draait om het team zelf. “We doen dan een identiteitscirkel,” zegt Judith. “Waar kom je vandaan, wat heeft je gevormd, waar heb je invloed op gehad? Dat levert soms hele diepe gesprekken op.” Ze herinnert zich hoe dat in haar eigen team uitwerkte. “Dan ontdek je dingen over collega’s die je nog niet wist. Wat collega’s met elkaar delen, verandert de manier waarop je naar elkaar kijkt. En je neemt er altijd weer iets van mee in je eigen professionele handelen.”
De derde bijeenkomst gaat over inclusie in de praktijk. “Hoe zorg je dat elk kind kan meedoen? Wat betekent dat voor je lessen, je voorbereiding, je keuzes?”
Het is geen eindpunt.
Samenwerking
De samenwerking met Expertisescholen Ontwikkelkracht is daarbij volgens Judith essentieel geweest. “Je krijgt echt structuur aangereikt, maar je maakt het zelf inhoudelijk.” Daarbij ondersteunde experts uit het veld de school. “Zij konden theorie verbinden aan praktische werkvormen. Dat hielp enorm om het niet alleen iets van onszelf te laten zijn, maar echt onderbouwd en overdraagbaar.”
Toch blijft het leertraject voor Judith ook een spiegel. “We zijn een inclusieve school, maar we zijn er nog niet,” zegt ze. “Het is geen eindpunt.” Ze noemt een voorbeeld uit hun eigen schoolontwikkeling. “We waren bezig met onze ondersteuningsstructuur, de ‘schil’ om de klas heen. Toen merkten we: eigenlijk gebruiken we nog niet alles wat we kunnen. Toen zijn we bijvoorbeeld gaan kijken naar Universal Design for Learning.” Dat principe past volgens haar bij wat ze willen bereiken. “Wat goed is voor één leerling, is vaak goed voor iedereen.”
Ervaring
De reacties van andere scholen in het traject zijn vaak herkenbaar, vertelt Judith. “Iedereen wil meteen voorbeelden. Hoe doen jullie dat dan?” Vooral gedrag in de klas komt vaak terug. “Dat is voor veel scholen de grootste uitdaging. En dan willen ze graag horen hoe wij dat oplossen.” Maar daarin zijn ze ook voorzichtig. “We willen wel voorbeelden geven, maar niet dat scholen denken: als wij het precies zo doen, dan lukt het bij ons ook. Zo werkt het niet.”
Een moment dat Judith is bijgebleven, vond plaats tijdens een training op een andere school. “We lieten een film zien over inclusie, waarin ouders te horen krijgen dat hun kind ergens niet welkom is.” Een van de leerkrachten werd daar zichtbaar door geraakt. “Hij vertelde daarna dat hij zelf zo’n ervaring had gehad als kind. Dat hij ook was afgewezen.” Wat volgde was een stil moment in de groep. “Collega’s gingen daar heel mooi op in. Dat is precies wat je hoopt dat er gebeurt. Dat mensen voelen waar het echt over gaat.”
Toekomst
Voor de toekomst wil het team vooral verfijnen wat er tussen de bijeenkomsten gebeurt. “We willen beter begrijpen wat scholen in die tussenperiodes doen,” zegt Judith. “En hoe we ze daarin nog beter kunnen begeleiden.” Maar de kern blijft hetzelfde. “Je kunt een school nooit kopiëren. Elke school heeft een eigen context, eigen kinderen, eigen team.”
Wat ze scholen vooral wil meegeven, is dat ontwikkeling begint bij denken in mogelijkheden. “En misschien nog belangrijker: dat je veel meer kunt dan je zelf denkt.” Ze lacht even. “Dat geldt eerlijk gezegd ook voor mijzelf. Als je me een paar jaar geleden had gezegd dat ik dit zou doen, had ik je niet geloofd.”