Aan het woord is Raoul Wiekeraad, docent Nederlands en Digiwijs op Penta De Oude Maas. Naast zijn lessen houdt hij zich bezig met vormgeving, ICT en PR binnen de school. Vanuit die rol kreeg hij de ruimte om het traject van De Transformatieve School samen met zijn collega’s in de werkgroep op te zetten en te begeleiden binnen de school. “Dit was voor mij een kans om te laten zien wat ik nog meer kan,” vertelt hij. “En om eindelijk iets te doen met kennis die al jaren op de plank lag.”
De populatie verandert sneller dan vroeger.
Een school in beweging
Penta De Oude Maas is een vmbo-school met een sterke focus op techniek. Leerlingen kiezen voor profielen als BWI (bouwen wonen en interieur), M&T (mobiliteit en transport) en PIE (produceren, installeren en energie), maar ook zorg en welzijn of economie zijn vertegenwoordigd. De school is georganiseerd in ‘thuisbases’: kleinschalige leeromgevingen die doen denken aan een basisschool, met lokalen rondom een centrale ruimte. “Je moet het zien als een schooltje binnen de school,” legt Raoul uit. “Dat geeft overzicht en structuur, zeker voor onze doelgroep.”
De school is ambitieus. Jarenlang droeg zij het predicaat ‘excellent’, en ook nu blijft de drang om te ontwikkelen voelbaar. Niet omdat er een acuut probleem was, benadrukt Raoul, maar omdat de context verandert. “De populatie verandert sneller dan vroeger. Leerlingen verschillen meer in gedrag, achtergrond en niveau. Dan moet je als school opnieuw bepalen: waar staan we voor, en hoe gaan we daarmee om?”
We hebben echt laagje voor laagje gewerkt.
Terug naar de basis
“Je denkt vaak dat je weet wat je belangrijk vindt,” zegt Raoul. “Totdat je het echt moet opschrijven.” Nog vóór de start van het traject met De Transformatieve School begon de school met het herijken van haar kernwaarden. In gezamenlijke sessies koos het team, begeleid door een orthopedagoog, uit een overvloed aan mogelijke waarden. “Letterlijk: een tafel vol kaartjes. Kies er maar vier. En kom daar maar eens samen uit.”
Vanuit die kernwaarden werd de visie opnieuw opgebouwd. Pas daarna volgde de volgende stap: het normatief kader. “We hebben echt laagje voor laagje gewerkt,” vertelt hij. “Dat is soms frustrerend, want het gaat langzaam. Maar het is wel de enige manier om iedereen mee te krijgen.”
Vermijden van weerstand
Een belangrijk uitgangspunt in het traject was het vermijden van weerstand. “Mensen zijn van nature tegen verandering,” zegt Raoul nuchter. “Dus wij hebben niet gezegd: we gaan alles anders doen. We hebben gezegd: dit is wat we al doen, en zo gaan we het opnieuw kaderen.”
In workshops nam Raoul samen met de werkgroep het team mee in het proces. Niet met droge theorie, maar met verrassende werkvormen: filmpjes, casussen en soms zelfs prijsjes. “Je moet een soort ‘yes-setting’ creëren,” legt hij uit. “Dat mensen denken: oké, hier wil ik aan meedoen.”
Vanuit concrete situaties stelden zij elkaar steeds de vraag: wat vinden wij hier eigenlijk van? Wat kan wel, wat kan niet? En wat verwachten we van elkaar? “Uiteindelijk kom je dan tot iets wat eigenlijk iedereen al weet,” zegt hij. “Maar nu staat het op papier. En dat maakt het krachtig.”
Hoe dichter je bij het lokaal komt, hoe meer structuur er is.
Van klaslokaal tot schoolplein
Een van de manieren waarop de school het normatief kader concreet maakte, was door de school op te delen in ‘ruimtes’ met elk hun eigen dynamiek. “De Transformatieve School bestempelt de aula en het plein tot de kleedkamer,” vertelt Raoul. “Daar heb je meer vrijheid. Het lokaal is het podium: daar gelden duidelijke regels en verwachtingen.” Die metafoor helpt om gedrag en verwachtingen inzichtelijk te maken voor zowel docenten als leerlingen. “Hoe dichter je bij het lokaal komt, hoe meer structuur er is,” zegt hij. “Dat maakt het voorspelbaar. En veiligheid zit voor een groot deel in voorspelbaarheid.”
Eerst de docent, dan de leerling
In het eerste jaar richtte de school zich vooral op de docent. “Voordat je dit naar leerlingen en ouders communiceert, moet je zelf scherp hebben waar je voor staat,” legt Raoul uit.
Inmiddels is de volgende fase gestart: het zichtbaar maken van de kernwaarden en afspraken in de school. Denk aan posters, kaartjes en gesprekken in de klas. “We laten het langzaam uitvloeien,” zegt hij. “Niet: dit is De Transformatieve School en zo moet het. Maar stap voor stap, zodat het echt landt.”
We kijken meer naar wat een individuele leerling nodig heeft.
Kritisch kijken naar jezelf
Wat het traject volgens Raoul vooral brengt, is scherpte. “We zijn kritischer geworden,” vertelt hij. “We kijken meer naar wat een individuele leerling nodig heeft, en waar onze grenzen liggen.”
Tegelijkertijd is hij realistisch over de impact op de korte termijn. “Dit is een groeimodel. Het kost tijd. De waan van de dag neemt het vaak over en juist daarom moet je het levend houden.” De school doet dat door het traject expliciet te verankeren in de jaarplanning, met vaste momenten voor reflectie en bijstelling. “Als je dat niet doet, bloedt het dood,” zegt hij. “En dat zou zonde zijn.”
Meer dan onderwijs alleen
Gaandeweg ontstonden er ook nieuwe initiatieven buiten het klaslokaal. Kleine projecten die bijdragen aan gelijke kansen voor leerlingen. “We zijn gestart met leenfietsen voor de gym,” vertelt Raoul. “En met een zwemproject voor leerlingen zonder diploma.” Ook werd gekeken naar toegang tot laptops en andere basisvoorzieningen.
“Dat zijn dingen die misschien klein lijken,” zegt hij. “Maar ze maken wel verschil. Zeker als je het hebt over kansengelijkheid.”
De kracht van ruimte
Raoul benadrukt dat juist de vrijheid binnen het traject hem veel heeft gebracht. “Ik heb nooit het gevoel gehad dat iets werd opgelegd,” zegt hij. “Het was meer: kijk maar wat werkt voor jullie.”
Die ruimte biedt kansen, maar vraagt ook iets van de organisatie. “Je hebt mensen nodig die het oppakken,” zegt hij eerlijk. “Anders gebeurt er niks.” Voor hem persoonlijk betekende het traject een kans om te groeien. “Het heeft me zelfvertrouwen gegeven,” vertelt hij. “Ik heb zelfs een boek geschreven over het Mattheuseffect. Dat stond al jaren op mijn bucketlist.”
Het gaat erom dat je samen bepaalt wat je belangrijk vindt.
Een gezamenlijke opdracht
Zou hij andere scholen aanraden om met De Transformatieve School aan de slag te gaan? “Ja,” zegt hij. Voor scholen die willen herijken en opnieuw willen kijken naar hun visie en praktijk, ziet hij grote meerwaarde.
“Het helpt je om jezelf af te breken tot de basis,” zegt hij. “En daarna weer op te bouwen.” Zijn belangrijkste inzicht? “Het gaat erom dat je samen bepaalt wat je belangrijk vindt. En dat je dat ook echt samen laat zien in de praktijk.”
“We hebben nu iets in handen om met elkaar in gesprek te blijven,” besluit hij. “Om scherp te blijven. En om steeds weer te vragen: doen we nog de juiste dingen?” “Want uiteindelijk is dat waar het om draait: samen bouwen aan goed onderwijs.”
Leer meer over De Transformatieve School.