Hoe zorg je ervoor dat leerlingen beter leren lezen en meer begrijpen van de wereld om hen heen? Op de Heldringschool in Rotterdam werken ze met Kennisrijk en kleurrijk taalonderwijs waarin taal, geschiedenis, kunst en cultuur samenkomen. Wat begon als een zoektocht naar betere leesresultaten, groeide uit tot een leertraject waar ook andere scholen van kunnen leren. We spreken leraar Luc over de aanpak en hoe andere scholen ermee aan de slag kunnen.
Het thema gaat door het hele school leven
Van achterblijvende leesresultaten naar rijke thema’s
De Heldringschool is een school voor speciaal basisonderwijs in Rotterdam-Zuid. “We hebben leerlingen die op verschillende gebieden meer ondersteuning nodig hebben, maar we gaan hier uit van hoge verwachtingen. Ieder kind kan leren,” vertelt Luc.
Een aantal jaar geleden bleven de leesresultaten achter en was de leesmotivatie laag. De school ging op zoek naar een andere aanpak. "We verdiepten ons in hoe kinderen leren, kennisnetwerken aanleggen en hoe je aan de hand van die kennis vanuit rijke thema's met rijke teksten een goede les te kunnen geven."
“Er werd ons geadviseerd om in één klas met één thema aan de slag te gaan. Maar wij dachten: dat moet gewoon meteen met de hele school,” zegt Luc. Inmiddels werkt de Heldringschool met acht brede thema’s, verdeeld over een cyclus van twee jaar. Het team ontwikkelt de thema’s samen en verbindt vakgebieden en leerdoelen. “Het thema gaat door het hele school leven. Je ziet het op de gangen en in alle klassen. Taalonderwijs, waaronder begrijpend luisteren/lezen woordenschat en ook crea en schrijven: alles gaat mee.”
De leesresultaten verbeteren en leerlingen raken meer gemotiveerd en betrokken. Ook de gedragsproblematiek is volgens Luc afgenomen. “Dat is echt een heel groot verschil met vroeger.” De school deelt haar aanpak nu met andere scholen via een leertraject van Expertisescholen Ontwikkelkracht.
We willen niet alleen het eurocentrische perspectief aanbieden
Kennisrijk en kleurrijk
Het leertraject gaat over Kennisrijk en kleurrijk taalonderwijs. “Het kennisrijke zit erin dat we vinden dat kennis nodig is voordat we vaardigheden goed kunnen aanleren.” De thema’s zijn daarom breed opgezet. Neem bijvoorbeeld Water: vriend of vijand. “Je kunt het hebben over de Deltawerken, maar ook over de Tweede Wereldoorlog en de Amsterdamse grachten. Ook kun je kijken naar hygiëne in de tijd van de Grieken en Romeinen of naar slavernij,” legt Luc uit.
Ook het kleurrijke aspect speelt een belangrijke rol. “We willen niet alleen het eurocentrische perspectief aanbieden, maar ook het niet-westerse perspectief. Daarin zijn we zelf ook nog in ontwikkeling. We zoeken bijvoorbeeld naar manieren om het culturele kapitaal van onze leerlingen en hun ouders meer te betrekken.” Het doel is dat leerlingen niet alleen beter leren lezen, maar ook de wereld om hen heen beter begrijpen.
Het leertraject
Dit schooljaar begeleidt de school voor het eerst een lerende school. “Het is spannend, maar vooral leuk,” vertelt Luc. Wat kunnen scholen verwachten als ze deelnemen aan het leertraject? “Eigenlijk bouwen we het stap voor stap op. Allereerst: hoe creëer je een rijke context? Hoe ontwikkel je een rijk thema? “We geven scholen een inkijkje in de modellen die wij gebruiken.”
Een belangrijk onderdeel is nadenken over wat leerlingen binnen een thema moeten leren. “Uiteindelijk gaat het om de vraag: waartoe willen we dat onze kinderen leren? En hoe komen we vanuit daar tot verschillende onderwerpen en concepten? Ook kijken we hoe je onderzoeksvragen opstelt die je samen met de leerlingen kunt beantwoorden.” Daarna volgen rijke teksten en de vertaling naar de lespraktijk. “Je kunt wel een heel leuk thema hebben, maar als je geen boeken of teksten hebt, wat ga je er dan mee doen? We kijken naar rijke taal en authentieke teksten die uitnodigen tot gesprek en dieper lezen,” legt Luc uit.
Het leertraject bestaat uit drie bijeenkomsten met het hele schoolteam: één over rijke thema’s, één over rijke teksten en één over de goede les. Tussendoor zijn er begeleidingsmomenten en gaan scholen met opdrachten in hun eigen praktijk aan de slag. Om goed met het leertraject aan de slag te kunnen, is een stevige basis binnen de school belangrijk. Denk aan een professionele cultuur waarin collega’s samenwerken, kennis delen en samen hun onderwijs verbeteren. Ook betrokken schoolleiders, hoge verwachtingen van leerlingen en aandacht voor een veilige omgeving helpen daarbij. Als deze basis er is, kan het team zich tijdens het leertraject richten op de verdere ontwikkeling van het taalonderwijs.
Wat kunnen we toevoegen?
Context als basis
Het leertraject is geen kant-en-klaar programma dat iedere school op dezelfde manier moet uitvoeren. “Elke school geeft begrijpend lezen en begrijpend luisteren op een andere manier vorm. Sommige scholen werken helemaal niet met thema’s. Andere scholen werken er al mee, maar gebruiken bijvoorbeeld een methode.” Daarom kijkt de Heldringschool eerst naar wat een school al doet en waar het team behoefte aan heeft. Bij de eerste lerende school kijken ze bijvoorbeeld hoe ze het bestaande thema over platentektoniek en aardbevingen verder kunnen verrijken.
“Dan kijken we heel concreet: wat kunnen we toevoegen? Hoe kun je dat thema rijker maken? We proberen de training zo praktisch mogelijk te maken, zodat leraren er meteen mee aan de slag kunnen. We kunnen wel vertellen wat wij doen, maar als dat totaal niet aansluit bij wat een school nodig heeft, dan mist dat ook,” zegt Luc. Deelnemende scholen krijgen bovendien de tijd om het geleerde toe te passen. Zo ging het team van de eerste lerende school na de bijeenkomst over rijke thema’s meteen aan de slag met een thema dat later in het schooljaar aan bod komt. “Ze hadden daar al een goede kennisbasis voor. Ze gingen er meteen op aan. Dan is het mooi dat ze zelf verder kunnen werken en we er tijdens een volgend moment weer op terugkomen.”
Samen ontwikkelen
Voor Luc zit een belangrijk deel van het succes van de aanpak in de samenwerking binnen het schoolteam. Op de Heldringschool bereiden collega’s de thema’s samen voor en evalueren ze wat beter kan. “Je moet samen kijken hoe je die kennis bij leerlingen opbouwt en hoe je uiteindelijk een goede les geeft,” legt hij uit. Dat vraagt ook iets van leraren. “Je mag best van je team verwachten dat mensen investeren in hun eigen kennis. Want wat je de leerlingen wilt vertellen of meegeven, moet je zelf ook beheersen.”
De schoolleider en kwaliteitscoördinator spelen daarin een belangrijke rol. Zij moeten ruimte creëren om met elkaar aan de inhoud te werken. “Dat kunnen wij niet in één middag voor elkaar krijgen. Het gaat erom dat je als team inziet: als we dit samen doen, is dat uiteindelijk het beste voor onze leerlingen.”
Luc ziet de samenwerking op zijn eigen school ook terug in kleine dingen. “Heb jij een boek gelezen? Geef het dan ook een keer aan die collega. Dan kan die dat boek weer lezen. Zo wil je uiteindelijk ook dat het met de kinderen gaat: dat ze iets horen, er iets mee doen en er thuis misschien over vertellen.”
De betrokkenheid en motivatie van leerlingen zijn enorm toegenomen
Uitkomsten
“Wat we bij ons hebben ervaren, is dat de betrokkenheid en motivatie van leerlingen enorm zijn toegenomen. Als je samen vanuit één kennisbasis met die thema’s aan de slag gaat, krijgen kinderen meer grip op de wereld om hen heen.” Dat is volgens Luc misschien wel het belangrijkste. “Dat ze echt het gevoel krijgen dat ze iets kunnen toevoegen.”
“We doen het allemaal samen. We hebben hier geen lerarentekort en heel weinig ziekteverzuim. We hebben echt veel aan elkaar. We ontwerpen samen het onderwijs, maar je kunt ook goed je hart uitstorten bij collega’s,” zegt hij.
Hij lacht als hij vertelt hoe graag hij op de school werkt. “Ik ga echt elke dag met plezier naar mijn werk. Ik denk niet dat ik op een andere plek in het onderwijs wel zo zou kunnen werken.” Het zit niet alleen in de activiteiten die hij naast het lesgeven doet, maar vooral in hoe hij en zijn collega’s met elkaar omgaan.
Toekomst
Ook de Heldringschool blijft haar eigen aanpak ontwikkelen. “We zijn nog steeds bezig met de vraag hoe we het beter kunnen doen. We evalueren onze thema’s en kijken wat er anders kan. Het houdt nooit op.”
Die houding neemt de school ook mee in het leertraject. Ze wil andere scholen helpen om hun taalonderwijs te versterken, maar niet voorschrijven hoe dat precies moet. Wat wil Luc meegeven aan scholen die twijfelen over deelname? “Ik denk dat het gewoon heel leuk is om zelf met die kennis bezig te zijn en uiteindelijk bij de leerlingen de kwartjes te zien vallen. De motivatie en betrokkenheid zo hoog te zien. Dat is het ook. Het is gewoon heel leuk.”
Zijn wens is helder. “We gunnen eigenlijk ieder kind in Nederland dit soort onderwijs. Het maakt niet uit of je in Delfzijl, Roermond of Den Haag zit. Ook reguliere basisscholen kunnen bij ons aankloppen, net als scholen voor speciaal basisonderwijs,” concludeert hij.
Bekijk het leetraject en vraag voor 27 november 2026 om dit schooljaar nog aan de slag te gaan: