Aan het woord is Anja Schoots, conrector onderwijs op het Coornhert Lyceym in Haarlem en auctor. Anja is verantwoordelijk voor de onderwijsontwikkeling op haar school: vanuit de Dalton kernwaarden bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling van elke leerling. Als auctor slaat ze de brug tussen onderwijsonderzoek en de praktijk. Vorig schooljaar is de school ingesprongen op het traject van De Transformatieve School.
“Je hebt prachtige onderzoeken en je hebt prachtige lessen. Maar die brug ertussen ontbreekt vaak. Terwijl dat juist interessant is: wat kunnen we leren van onderzoek? Wat leren we van onze eigen praktijk? En hoe vertaal je dat naar jouw school, jouw context?” Precies die combinatie – evidence-informed werken en ontwikkeling van onderaf raakte haar tijdens een congres van Ontwikkelkracht.
Ontwikkeling moet beginnen bij wat er in de klas gebeurt.
Ontwikkeling begint in de klas
“Als schoolleider kan ik van alles bedenken,” zegt Anja. “Maar ontwikkeling moet beginnen bij wat er in de klas gebeurt. Wat schuurt daar? Wat is urgent? Daar moet je op aansluiten.”
Het Coornhert Lyceym telt 1150 leerlingen, van mavo tot vwo en bevindt zich op de grens van Haarlem en Heemstede. De verschillen tussen leerlingen op deze school is enorm. “Je hebt leerlingen die zonder ontbijt naar school komen. En leerlingen die in het weekend met een privéjet naar Madrid vliegen. Die verschillen zie je terug in taal, ervaringen, zelfvertrouwen. En toch zitten ze hier samen in één klas,” vertelt Anja.
De belofte van de school is duidelijk: wij halen jouw potentie eruit. Maar hoe doe je dat voor alle leerlingen? “Wat als een leerling zelf helemaal niet gelooft in zijn eigen potentie? Wat als iemand denkt: dit vak is niks voor mij? Dan ligt daar een opdracht voor ons.”
Als je samen ontwikkelt, wordt het krachtig.
De Transformatieve School
Tijdens het congres kwam Anja in aanraking met De Transformatieve School. Het collectieve karakter van dit traject sprak haar enorm aan. “Je kunt een fantastische docent zijn. Maar als jij als enige iets anders doet dan de rest, blijft het effect beperkt. Als je samen ontwikkelt, wordt het krachtig,” zegt Anja vastberaden.
In schooljaar 2024-2025 ging de school echt van start. Niet met een losse studiedag of een paar inspiratiesessies, maar met een doordachte aanpak in twee sporen die elkaar voortdurend versterken. “Aan de ene kant hebben we de pedagogisch-didactische lijn,” vertelt Anja. “Daarin komen trainers van De Transformatieve School bij ons over de vloer. Ze lopen lessen mee, geven feedback en helpen ons om samen te kijken: wat zien we gebeuren in onze klaslokalen? Waar zitten onze sterke punten? En waar ligt ruimte om te groeien?”
Langzaam ontstaat er zo een gezamenlijk normatief kader. “Ons uitgangspunt is helder: elke leerling moet de les verlaten met een succeservaring. Dat vraagt dat we als team dezelfde taal spreken en dezelfde hoge verwachtingen uitdragen.”
Parallel daaraan loopt de cultuurlijn. “Die gaat over de diepere laag,” zegt ze. “Over hoge verwachtingen, over het gevoel van erbij horen – sense of belonging – en over het tegengaan van het Mattheüseffect.”
In verschillende ontwikkelteams buigen docenten zich over onderzoeksvragen die raken aan die thema’s. Ze duiken in literatuur, bezoeken andere scholen, gaan in gesprek met collega’s en brengen hun inzichten weer terug naar het team. “Zo bouwen we stap voor stap aan een cultuur waarin niet alleen de les beter wordt, maar ook de manier waarop we samen naar onze leerlingen kijken.”
Tijd, kennis en ruimte
Wat volgens Anja misschien wel het grootste verschil maakt? Tijd. “Docenten in de ontwikkelteams krijgen veertig uur per jaar om hieraan te werken. Dat lijkt misschien praktisch, maar het is fundamenteel. Anders blijft het iets wat je ‘erbij’ doet, naast alles wat al moet. Nu is het serieus. Nu mag het aandacht krijgen.”
Een van de eerste gezamenlijke leervragen was meteen een herkenbare: hoe zorgen we dat leerlingen voorbereid naar de les komen? “Als leerlingen hun huiswerk niet maken, kom je minder diep in je les. Dan ga je versimpelen en vertragen. Terwijl we juist die verdieping willen vasthouden.” Alleen strenger controleren bleek niet de oplossing.
“Je wilt dat leerlingen begrijpen waarom voorbereiding belangrijk is. Dat ze ervaren: dit doe ik niet voor de docent, maar voor mezelf. Hier groei ik van,” legt Anja uit.
Tegelijkertijd koos de school voor meer eenduidigheid in regels, zoals het weren van telefoons. Niet vanuit controle, maar vanuit rust. “Als we als team dezelfde afspraken hanteren, ontstaat er duidelijkheid. Dan hoeven leerlingen daar niet meer over na te denken. En kan de focus terug naar waar het om gaat: samen leren.”
Leerlingen echt zien
Wat het traject volgens Anja extra verdiept, is de aandacht voor mindset en zelfbeeld.
“We weten allemaal dat vertrouwen in eigen kunnen belangrijk is. Maar als je leerlingen daar echt op bevraagt, zie je pas hoe groot de impact is,” vertelt zij.
Er zijn leerlingen die achten en negens halen, maar nauwelijks uitdaging ervaren. Ze klimmen wel in cijfers, maar niet in denken. En er zijn leerlingen die bij voorbaat denken: dit kan ik toch niet. Die overtuiging wordt dan bijna een self-fulfilling prophecy. “Dan is het aan ons om kleinere tussenstappen zichtbaar te maken. Successen te markeren. Of extra momenten te creëren waarin ze het net op een andere manier uitgelegd krijgen, bijvoorbeeld tijdens Daltonuren.”
Ook het persoonlijke gesprek blijkt onmisbaar. “Als een leerling niet aan het werk is, denken we snel: niet gemotiveerd. Maar soms weet iemand gewoon niet hoe te beginnen. Als je die aanname loslaat en zegt: ‘Kan ik je ergens mee helpen?’, dan gebeurt er iets. Dan voelt een leerling zich gezien. En dat maakt vaak al het verschil.”
Er zit zóveel kennis en ervaring in leerlingen.
De kracht van het collectief
Gaandeweg ontdekte de school nog iets anders: hoeveel rijkdom er al in de klas aanwezig is. “Er zit zóveel kennis en ervaring in leerlingen,” zegt Anja trots. “Maar dat komt er niet altijd uit als je strak je methode volgt.”
Ze vertelt over een profielwerkstuk over de middeleeuwen, geschreven vanuit Arabisch perspectief. “Die leerlingen waren hartstikke trots. En klasgenoten zagen ineens hoeveel van onze kennis daar zijn oorsprong vindt. Dan verbind je perspectieven. Dan benut je het groepskapitaal. En dan doe je echt recht aan diversiteit.”
De rol van schoolleiding
Anja benadrukt dat zo’n traject niet alleen iets is van docenten. “Dit richt zich op het klaslokaal, maar als schoolleider moet je minstens zo hard meebewegen. Hoe creëer je ruimte? Hoe borg je ontwikkeling? Hoe werk je zelf onderzoeksmatig?” Ze pleit zelfs voor aparte leersessies voor schoolleiders. “Als wij het niet verankeren in onze structuur en cultuur, stopt het zodra externe begeleiding wegvalt. Het moet van ons worden. Pas dan blijft het.”
Een uitnodiging
Zou ze andere scholen aanraden om met De Transformatieve School te werken? Ze hoeft niet lang na te denken. “Zeker. Elke school heeft een collectieve opdracht. En elke school wordt sterker als je samen ontwikkelt, onderzoekend en met een duidelijke richting,” zegt Anja. “Wat ik hoop, is dat scholen hun kennis meer gaan delen. Dat we zichtbaar maken: dit was onze ambitie, zo hebben we eraan gewerkt, dit hebben we geleerd. Als we dat bundelen, tillen we het onderwijs als geheel naar een hoger niveau.”
“We willen dat elke leerling hier kan klimmen. Niet alleen in cijfers. Maar in denken, in zelfvertrouwen, in perspectief. En dat doen we samen.”
Leer meer over De Transformatieve School.